(Ocena: 2.43 / 5 - Głosów: 7)
Malbork - zamek krzyżacki | Spis Zamków
Rok budowy: 1275 - 1300 r.
Zamek widziany od strony Nogatu.
fot. Marcin Kaczmarek
Zamek krzyżacki, dawna siedziba wielkiego mistrza, położony na nizinie, na brzegu Nogatu, sprzeżony z ufortyfikowanym miastem. Zamek powstał na surowym korzeniu i był budowany w kilku etapach. W latach 1275-1300 zbudowano zamek jako dwuczłonowy zespól warowny składający sie z zamku właściwego, zwanego później Zamkiem Wysokim, oraz z przedzamcza, przekształconego na Zamek Średni. Zamek Wysoki został wzniesiony na planie regularnego czworoboku o wymiarach okolo 60 x 50 m, z obrzeżną zabudową trzema skrzydłami. Północne skrzydło wybudowano już w r. 1280, co umożliwiło przeniesienie konwentu zakonnego z grodu w Zantyrze do Malborka. Wewnątrz znajdował się dziedziniec z podcieniami. Równocześnie ze skrzydłem północnym była budowana graniasta wieża, wysunięta w kierunku północnym przez narożnik północno-wschodni. Na przeciwległym narożniku znajdował sie ganek łączący zamek z wysuniętą na zewnątrz wieżą latrynową W Zamku Wysokim znajdował się kapitularz, refektarze, dormitoria i kaplica. Zamek był otoczony zewnętrznym murem z gankiem straży. Sprawa pierwotnego wjazdu do zamku nie jest dotychczas dostatecznie wyjaśniona. Obecna brama wnękowa w narożniku północno-zachodnim być może jest wynikiem przemian, jakie zaszły w zamku w XIV w. Na północ od zamku zostało założone obszerne przedzamcze na planie czworobocznym, o powierzchni około 8000 m2, otoczone murem z bramą na osi założenia i fosami. Nowy okres w dziejach rozbudowy zamku malborskiego zaczął się w r. 1309, kiedy wielki mistrz obrał Malbork na stolice tworzącego się państwa zakonnego. Rezydencja wielkiego mistrza została umieszczona na dotychczasowym przedzamczu zwanym odtąd Zamkiem Średnim. Dziedziniec otrzymał nową zabudowę z trzech stron, z czwartej strony fosa oddzielała go od Zamku Wysokiego. Przy ścianie wschodniej wzniesiono kościół Św. Bartłomieja oraz pokoje gościnne, od strony północnej - mieszkanie wielkiego komtura oraz po drugiej stronie budynku bramnego infirmerie. Przy ścianie zachodniej stanął Wielki Refektarz (1318-24) oraz dom mieszkalny wielkiego mistrza, kaplica i zabudowania gospodarcze.
Dom Wielkiego Mistrza..
fot. Marcin Kaczmarek
W latach 1383-93 od strony Nogatu została dostawiona do domu wielkiego mistrza wielka wieża mieszkalna o czterech kondygnacjach, zwieńczona blankowaniem i stanowiąca od strony zachodniej zasadniczy element w bryle zamku zarówno przez wysunięcie na zewnątrz, jak i przez charakterystyczną formę architektoniczną. Na najwyższej kondygnacji są reprezentacyjne pomieszczenia: Refektarz Zimowy i pełen prześwitów Refektarz Letni. Wysokość tych sal jest dwukrotnie większa w stosunku do niższych kondygnacji, sklepienia są wsparte na smukłych słupach granitowych. W sieniach prowadzących do tych refektarzy znajdują się autentyczne portale kamienne, które nasuwają porównanie z proto - renesansowymi formami w ówczesnej sztuce południowej i zachodniej Europy. Na Zamku Wysokim został przebudowany Wielki Kapitularz w skrzydle północnym, do którego od wschodu dobudowano w latach 1331-34 kaplice NMP, stanowiacą charakterystyczny akcent wschodniej strony zamku. Na północ od Zamku Średniego zostało założone nowe przedzamcze otoczone murami z basztami, z główną bramą wjazdową od wschodu przy baszcie Snycerskiej. Obwód murów obejmował cały zespół warowny składający się z zamków Wysokiego, Średniego i Niskiego oraz miasta ufortyfikowanego w latach 1352-83. System obrony Malborka nie uwzgledniał ani dział, ani też broni palnej. Charakterystyczną cechą zespołu zamkowego był wieloczłonowy układ przestrzenny oraz znaczny obszar, jaki zajmował, większy od powierzchni miasta. Trzecim etapem rozbudowy systemu obronnego Malborka było wprowadzenie, po nieudanym oblężeniu przez wojska polskie w r. 1410, umocnień ziemnych od północy i wschodu, a więc od strony zagrożenia, oraz przy Zamku Wysokim od strony miasta. Pierwsze murowane fortyfikacje przystosowane już do broni palnej powstały po r. 1414 przede wszystkim od strony północnej i wschodniej. W latach 1418-20 budowniczy Mikołaj Fellenstein zbudował brame, nazywaną w polskich lustracjach z XVII w. Bramą Ku Piaskom, oraz zespół bastei murowanych i umocnień ziemnych. W latach 1447-48 wzdłuż wałów zewnętrznych powstały murowane basteje ze strzelnicami, umożliwiające ostrzał flankowy i pełne wykorzystanie broni palnej. W takim stanie zamek malborski został zajęty w r. 1457 przez wojska polskie pod wodzą Kazimierza Jagiellończyka. Do r. 1772 Zamek Średni był jedną z rezydencji królów polskich, natomiast na Zamku Wysokim rezydowali jezuici, a na Niskim były zabudowania gospodarcze i warsztaty rzemieślnicze. Czwartym etapem przebudowy fortyfikacji zamkowych było wprowadzenie w latach 1626-35 ziemnych bastionów w zewnętrznym obwodzie wałów i murów z bastejami, przede wszystkim od strony wschodniej.
Zamek i miasto w polowie XV wieku.
Rekonstrukcja K. Steinbrechta
Początek zniszczeń na zamku malborskim wiąże się z gospodarką pruską po I rozbiorze Polski. W Domu Wielkiego Mistrza były urządzone koszary, a później warsztaty tkackie. Zaczęto rozbierać mury dla uzyskania cegły do budowy nowych domów w mieście. Dopiero po r. 1803 na skutek protestów społeczeństwa niemieckiego zaprzestano rozbiórki. W latach 1817-42 zostały rozpoczęte prace zabezpieczające i restauracyjne kierowane przez architekta Karola Fryderyka Schinkla, a na początku 2 połowy XIX w. przez Ferdynanda Quasta. Dopiero metodyczne badania architektoniczne prowadzone przez sumiennego badacza Konrada Steinbrechta umożliwiły mu przeprowadzenie wielkiej rekonstrukcji całego zespołu zamkowego w latach 1882-1921. Po nim prace konserwatorskie kontynuował Bernard Schmid aż do r. 1944. W r. 1945 podczas działan wojennych zamek uległ znacznemu zniszczeniu, przede wszystkim od wschodu, a w r. 1959 pożar zniszczył dachy. Po przeprowadzeniu robót zabezpieczających podjęto ponowne badania zamku, dalsze prace konserwatorskie, uporządkowanie archiwum oraz adaptacje części zamku do celów muzealnych.
Zamek Wysoki.
fot. Marcin Kaczmarek
Komentarze:
Nie ma jeszcze komentarzy. Napisz piewrszy...
